Storija Romengi ano Bor

Rotalipe foroso Bor pindžarutno si daja andar o vakti anglalistorijako sar than ondimaso tar o bar sastreso. Tar i Rudna glava, (savi dija ane lunijaki sikalni pustik sar emmoldo lokaliteti terne metalurgijaki tar i harkuma),    Rimljanura, thagar Dušani, Horahane em Austrikane inčarimasa, sa đi o Feliksa Hofmani, Franjo Šistek em o Đorđe Vajfert kana si čhuto fundo pe savo ka bijandol thaj ka vestal foro Bor.

Tilva Roš – Bor gav, pojate efta, palal dujto lumijako maripe, ko 30. majo 1947. brešeste, kerdool foro majbut tar11 milja bešutne. Ano Bor baron kompleksura tar e khera, kerdon nevikane maškarimatura thaj o Bor avel jek tar emcrdikane forura ano SFRJ. Prasten sikle thaj bisikle palo šukar pokinipe. An jek vakti sasa 36 nacije da.

Avgive si o Bor forutno than em bešipe tar e Boreso trujalipe ani istokani Srbija thaj ano regioni tar i Timočko Krajna. Premal hramope andar  2011. breš ano Bor  sasa 34160 bešutane sostar trujal 1750 Roma. Bidžanimaso von si trin droma da majbut, me si prekal 500 fundake, 116 maškarsikalne em 11 studentura, sostar 8 stipendistura… (kala hramomatura sikaven po moldipe tar e programura em akcije save trubun te keren e institucuje thaj romane NVO-e).

Tar e domicionikane, pravoslavikane pačavane, si amen Roma: Božinovićura andar o gav Krivelji save kerdarena sastresa buki,  (pala gova bašalimasa – buteder šukar), Nikolićura andar o gav  Brestovco save sasa rašajara thaj ano gav Zloto, Jovanovićura save kerena kaštenca – balaje  (postavarura). Von inčardona sar vlahura, asimisajle thaj bistarde romane.

Ano germanikano astardipe andarde  si tar e buteder logora, (ulavdikane rigate andar o Niši – “Crveni krst”), pi tanđardikani buki ano Bor  thaj šukar ginde logorašura, e Roma da, palo maripe, ačile te vestin kate. Hape injavardešende palune šelbrešutende: našaldine em tradine lija ani angali amaro foro da.

Jektuno kidipe Romengo dikhino si ke šovardešende sar KUD  “Alija Kamberović”, savo sikavela piro artistikano programi pi Timočko Krajna. Salindi  emancipacija e Romengi piro hainipe si la ano Jekto lumijako kongresi  tar e Roma ki lumija ano Londoni ko aprili 1971. brešeste. KUD “Omladinac”, napalal   Društvo za prosvetu i kulturu “Stevan Đorđevoć–Novak”  tar o  1972. breš sasa sajek pe sa   Smotre tar e kulturakako resipa tar e Roma ki Srbije. E Roma tar o Bor sasa kherutne   XVI Smotrake tar e kulturake resimaso tar e Roma ki Srbija 1990. brešeste kana trin give ažućarde thaj kandije  726  dženen andar 19 forura  tar i Srbija.

Ano Bor naj tipikani malava tar e Roma. pobari koncentracija si: ko Slatinsko bešipe, Čoka Boruluj, Staro em Novo selište, Stari centar  rhaj bešipe Brezonik.

Dekada Romani kotoraleste si kerdardi. Tar e 12 romane NVO avgive si registrujime 3 thaj buki keren andar o Dom baši integracija tar e Roma. Sasa  Koordinatori  romane pučimase, medijatori sastimase,  thaj kerdutno baši romani kultura. Dindo  minibus tar i Republika te andardon e sikavne, daja si   garažirime. Projekto   kerimase baše 250  bešinde hasardilo golese kaj najsa Koordinatori…  but so ni kerdilo golese kaj naj e Roma ane institucije  paše dinde akcijake planura: bašo sićope 2009.,  bašo bućardipe,  sastaripew thaj bešipe  2013. brešeste ano Bor, thaj sa so si kerdo fundome si po šukaripe kamlimaso jekdženengo thaj gova paše  krisura, planura afirmacijake dindimatura save anda i vlada tar i Republika Srbija.

Jekdženutne daja e Pedagoške asistentura keren ane trin fundane sikav tar o   2008. breš, Andragoško asistenti bašo hramosardipe barenderenge ani FS  “Vuk Karađić” tar o 2011. breš thaj savoren finansiril o ministarstvo sićimaso tar i Republika, sem e Pedagoškogo asistente ani anglalsikavni save pokinel  o SO Bor.

Paša korkorgođaveripe da,  savo si po biažućardo niveli, gova da kaj si but kerdo po šukaripe fundako šajipe  vestimase e Romenge, crdija ani inkluzija, andar jek drom ačhilo baše ekonomikano thaj politikano vakti. Roma naj “bidikhinde” numa golese kaj najlel lila da.  Avilo đi ko šudripe thaj ačhipe tar o kerdipe ke romenge  NVO-ura. ćorupe thaj akglalkrietura keren piro. But so našlo andar o va  kaj e kontejnera astarde sa e bojave, rase em pačamatura.

But gova kerde e Roma korkori da, trubun da te keren – ni ka kerel gova aver, gova naj sporikano. I Opština pinđarel trubolpe, me but droma numa deklarikane phendo, lindipe e akcijake planura ni resen. Andruno iripe thaj šukaripe  ka resel kana e Roma ka aven  čhute ko sistemi, ane organura thaj ustanove tar o foro,  sar kaj si ano sićope.

Roma naj thaj našti te avek korkori!

Dragana Gušlješević